محمد بن حسين البيهقي

776

تاريخ بيهقى ( فارسي )

اسم مفعول از خذلان ( 11 ) - جان بر ميان بست : دامن بر كمر زد براى انجام كار و آماده شد ( 12 ) - بژ : بفتح اول و سكون دوم گردنه و عقبه - شايد بژ پرشور ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 13 ) - اثبات : ثبت نام در ديوان ، در اينجا مراد ابقاء در سمت ( 14 ) - مبالغت : مبالغه ، سخت كوشيدن در كار ، مصدر باب مفاعله ( 15 ) - خداوندان تخت : صاحبان اورنگ مراد پادشاهان ( 16 ) - حوالت : سپردن و واگذار كردن كار - معنى جمله : تا نسبت و اسنادى به او ندهند و مسئول نشود ( 17 ) - سخنى : نسخه‌بدل « سخيف » بفتح اول و كسر دوم است كه درست مىنمايد - معنى جمله : اين داستان فرستادن تلك به نظر بزرگان درگاه سست و تباه مىآمد ( 18 ) - رمية . . . : تير انداختنى بىتيرانداز ، مثلى است معروف يعنى چه بسيار تير انداختنى بصواب از تيراندازى خطاكار ( 19 ) - معنى جمله : لكن بىتوجه و قصد اين كار به انجام رسيد ( 20 ) - حجام : بفتح اول و تشديد دوم خون‌گير و رگ‌زن - و حجامت‌كننده و دلاك ( 21 ) - لقا : بكسر اول مخفف لقاء بمعنى ديدار ( روى و چهره ) و ديدار كردن ( 22 ) - هندوى : بكسر اول و سكون دوم و ضم سوم و كسر چهارم ، هندى ، مركب از « هندو » بمعنى اهل هند و ياى نسبت ( 23 ) - زرق : بفتح اول و سكون دوم ريا و فريب ( 24 ) - عشوه : بكسر اول و سكون دوم فريب و وعدهء دروغ ( 25 ) - جادوى : ساحرى ( 26 ) - معنى جمله : قاضى بتلك بگرويد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 27 ) - معنى جمله : از دست قاضى و براى او متصدى شغلى شد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 28 ) - تن پيش نهاد : ظاهرا يعنى خودنمائى و عرض اندام كرد ( 29 ) - از هر جانبى : شايد « در جايى » ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ص 633 ( 1 ) - توقيعى سلطانى : فرمانى امضاء شد به خط سلطان ( 2 ) - علىرغم : به ناخواه ، متمم قيدى - . رغم : بفتح اول و سكون دوم ناپسندى ( 3 ) - ديه : بكسر اول ده - معنى جمله : به كنايه يعنى صورت معقولى دارد ( 4 ) - درايستاد : كوشيد ( 5 ) - بجاى نياورد : تشخيص نداد ( محمود ) ( 6 ) - دارات : بمعنى كروفر و بزن و بكوب ، معزى گويد : دارات نمودى چو على در صف صفين ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) - دارات در عربى جمع دارة بمعنى قبيله و محل ( 7 ) - بيربال : اسم خاص ، نام مترجم هندى ديوان رسالت ( 8 ) - بر پاى ايستاده : برپا و قائم ، حال براى تلك ( 9 ) - ترجمان : مترجم ، تلفظ آن بر وزن زعفران ( 10 ) - يار شد : يعنى شريك و همكار شد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 11 ) - معنى جمله : يعنى تلك از بهرام جوان‌تر و سخن‌گوىتر بود ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 12 ) - سره : بفتح اول نيكو ( 13 ) - كتور : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم نام جايى در هندوستان ( 14 ) - بيرونيان : جمع بيرونى بمعنى متمرد و سركش كه در عهد و پيمان نباشد ( نقل از لغت‌نامه ) ( 15 ) - معنى